«Տիրակալը» գրքից, գլուխ XII: Հատվածներ
Վերևում մենք հանգամանալից դիտարկեցինք իմ հիշատակած պետությունների տեսակները, մասամբ ծանոթացանք տիրակալների բարգավաճման և կործանման պատճառներին, իմացանք, թե ինչպես են գործում նվաճել և իշխանությունը պահել ցանկացողները: Այժմ տեսնենք, թե հարձակման և պաշտպանության ինչպիսի միջոցներով են օժտված պետությունները:
Արդեն ասել ենք, որ տիրակալի իշխանությունը պետք է ամուր հիմք ունենա, հակառակ դեպքում այն կփլուզվի: Իսկ ցանկացած պետությունում իշխանության հիմքը՝ ինչպես ժառանգական, այնպես էլ՝ նոր կամ խառը, լավ օրենքներն են ու լավ զորքը: Սակայն լավ օրենքներ չկան այնտեղ, որտեղ չկա լավ բանակ, և հակառակը՝ որտեղ լավ զորք՝ այնտեղ լավ օրենքներ, այնպես որ, բաց թողնելով օրենքները, ես անմիջապես կանդրադառնամ զորքին:
Հարկ է ասել, որ զորքը, որի միջոցով տիրակալը պաշտպանում է իր պետությունը, լինում է սեփական, դաշնային, վարձու և խառը:
Վերևում մենք հանգամանալից դիտարկեցինք իմ հիշատակած պետությունների տեսակները, մասամբ ծանոթացանք տիրակալների բարգավաճման և կործանման պատճառներին, իմացանք, թե ինչպես են գործում նվաճել և իշխանությունը պահել ցանկացողները: Այժմ տեսնենք, թե հարձակման և պաշտպանության ինչպիսի միջոցներով են օժտված պետությունները:
Արդեն ասել ենք, որ տիրակալի իշխանությունը պետք է ամուր հիմք ունենա, հակառակ դեպքում այն կփլուզվի: Իսկ ցանկացած պետությունում իշխանության հիմքը՝ ինչպես ժառանգական, այնպես էլ՝ նոր կամ խառը, լավ օրենքներն են ու լավ զորքը: Սակայն լավ օրենքներ չկան այնտեղ, որտեղ չկա լավ բանակ, և հակառակը՝ որտեղ լավ զորք՝ այնտեղ լավ օրենքներ, այնպես որ, բաց թողնելով օրենքները, ես անմիջապես կանդրադառնամ զորքին:
Հարկ է ասել, որ զորքը, որի միջոցով տիրակալը պաշտպանում է իր պետությունը, լինում է սեփական, դաշնային, վարձու և խառը:
