Կենաց համբույր. չստացված նամակներ

2014թ. Անահիտ Ավետիսյանի թարգմանությամբ հրատարակվել է «Կենաց համբույր. չստացված նամակներ» գրքույկը: Գրքույկում 1914-1918թթ. Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարբեր թատերաբեմերի ֆրանսիացի զինվորիներին ուղղված նամակներն են, որոնց հասցեատերերը կամ զոհվել են կամ անհայտ կորել: 26 նամակները մի քանի անգամ հրատարակվել են Եվրոպայում, թարգմանվել տարբեր լեզուներով:

Ռազմի դաշտում մարտնչող զինվորներին հարազատները ամենատարբեր տեսակի հաղորդագրություններ են ուղարկել՝ անձնական, սիրային, ոգեշնչող, նույնիսկ կենցաղային: Ինչպես նշված է գրքի առաջաբանում «…նամակները հնարավոր չի եղել հանձնել դրանց հասցեատերերին… Յուրաքանչյուր ծրար հակառակ կողմում կրում էր «սպանված» կամ «անհետ կորած» մակագրությունը: Դրանցից մեկն էլ կրում էր «գնդակահարված» մակագրությունը»:
Գրքույկը հրատարակվել է Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպանատան աջակցությամբ: Հրատարակել է Ակտուալ արվեստը: ©Անահիտ Ավետիսյան, Ձևավորումը՝ Մկրտիչ Մաթևոսյանի:
Մի քանի փոքրիկ հատված «չստացված նամակներից» ներկայացնում եմ ձեր ուշադրությանը:

WWI in photos from newspapers

The New York Times, Sunday, July 11, 1915

Russian prisoners resting in the snow after a decisive battle with austrians in the Carpatians

WWI. Fighterpilot Training

WWI. Fighterpilot Training

Source: www.vintag.es

WWI. Massive railway gun

Massive first world war railway gun moving across southern England

WWI War map of the World, 1914

WWI War map of the World, 1914

Artillery in World War I

Siege artillery on the glacis of the reconqured fortress of Przemysl

Smyrna defended by 35,000 men

The Day - Apr 24, 1915

Allied Aviators Learn Turkish City Surrounded by Strong Fortifications Now PARIS, April 24.—Allied aeroplanes are showing great activity over Smyrna, says a special despatch from Salonika. A French aviator recently dropped two bombs on Fort Kastro, killing several soldiers; another sank a German ship lying in port, and a third struck the railroad station. Observations made by aviators, according to the despatch, indicate that the Turkish forces assigned for the defense of Smyrna number 35,000. They occupy trenches extending from Vourlah to Smyrna and are posted on heights commanding the city. Forts Two Brothers and Rastrati have been repaired. A new fortification built above the farm of St. George has been armed with 30 heavy guns supposed to have been brought from Constantinople.

Turks Sea First British Prisoners.

CONSTANTINOPLE, April 23, via The Hague, and London — Six officers and 10 members of the crew of the British submarine E-15 were brought to Constantinople today. The officers and three of the wounded rode in carriages while the other men walked across the Stamboul bridge to the war department with a small escort. The procession was watched by an immense crowd as the men were the first British prisoners of war to reach the city. There was no demonstration, however. Announcement was made last Saturday of the sinking of the E-15 by the Turks in the Dardanelles. It was said that 24 men were saved.

More Turk Massacre Tales

TIFLIS, Transcaucasia, Friday, via. Petrograd and London, April 23. — A telegram received here from Byadin, a town near Bayazid, in Turkish Armenia, dated April 21, relates that 23 men have arrived there from Arzih- Kaleh and Suckham, near Lake Van, in Turkish Armenia. They bring a recital of the massacre by the police, on orders received from the Turkish authorities, of local Armenians. The Armenians of Arzish-Kaleh and Suckham have been called upon to provide supplies and assistance for the great number of refugees it is expected will come from the Vilayet of Van.

Camel corps in World War I

The Camel Corps at Beersheba, 1915

Camel Corps in the desert, 1915

Source: loc.gov

WWI. Fortifications of the russian city of Libau

Fortifications of the russian city of Libau, on the Baltic, blown up by russians before their evacuation

Launching of the American superdreadnoughts

The New York Times, Sunday, June, 1915

Panoramic view of the crowd visiting the Arizona and the superdreadnought Arkanzas after the launching

Launching of the Arizona, latest and largest of the American superdreadnoughts, at the Brouklyn navy yard

Source: loc.gov

WWI, June, 1915, images

The New york Times, 20 June, 1915, Sunday

German riflemen, as far as the eye can see, are shown advancing through the mud on the Galician frontier

«4 րոպեանոց մարդիկ»

1917թ. ապրիլին ԱՄՆ նախագահ Վիլսոնի հրամանով ստեղծվում է Հանրային տեղեկատվական կենտրոնը (ՀՏԿ), որի նախագահ է նշանակվում «Դենվեր Փոսթ» և «Ռոքի Մաունթին Նյուզ» թերթերի փորձառու լրագրող Ջորջ Քրիլը (George Creel): Նա համոզել էր նախագահին, որ անհրաժեշտ է հիմնել պետական գործակալություն, որը ոչ թե քարոզչությունն է համակարգելու, ինչպես Գերմանիայում, այլ առաջնորդվելու է «պրոպագանդա» բառի իսկական նշանակությամբ (propaganda նշանակում է հավատի տարածում, ծագում է Congregatio de propaganda fide արտահայտությունից, որը 17-րդ դարում առաջին անգամ ընդունել և կիրառել է կաթոլիկ եկեղեցին):

Այս կառույցի նպատակներից մեկը ԱՄՆ քաղաքացիներին համոզելն էր, որ ԱՄՆ-ն պետք է մասնակցեն համաշխարհային պատերազմին: Սա ուշագրավ դրվագ է, քանի որ 1917թ. Վուդրո Վիլսոնի նախընտրական քարոզարշավի առանցքային կետերից մեկը «Մենք հեռու կմնանք պատերազմից» լոզունգն էր:

Լուսանկարը՝ loc.gov

Dardanelles fort N 1 entirely demolished by the big guns of H. M. S. Queen Elizabeth

Dardanelles fort N 1 entirely demolished by the big guns of H. M. S. Queen Elizabeth

The New York TImes, 13 June, 1915

Source: loc.gov

British battleship HMS Queen Elizabeth moored in the Forth with the Forth Railway Bridge in the background.

Russian soldiers entertained with music after a fight on the Vistula

The Ney York Times, Sunday, June 6, 1915

Russian soldiers entertained with music after a fight on the Vistula

Source: loc.gov

Հայ զինվորի նամակը իր նորակոչ եղբորը՝ արևմտյան ֆրոնտից

Մշակ, 12 հունվարի, 1916թ., թիվ 6, երեքշաբթի

Լևոն ջան, լավ ծառայի, համով կաց, ուշակալ ըլի քու մեծին. էս մեր տունը չի, ծառայություն ա. քանի խելոք ըլես, էնդար լավ կթվաս զվոդնուդ աչքին. ինչ բանի ուղարկեն, աչքդ ետ չթեքես. քեզ լավ պահի, թամուզ պահի. փողի համար նեղություն չքաշես, հասցեդ ինձ գրիր, քեզ փող կուղարկեմ, չմտածես. ծառայությունը աշխարհով ա: Աստված կտա, շուտ բարիշություն կընգնի՝ կգանք մեր տները:

British troops leaving transports and warships

British troops leaving transports and warships to make a landing on the Dardanelles under the protection of the allied fleets 

The New York Times, Sunday, June 6, 1915

Source: loc.gov